KURUMLAR VERGİSİ

NAKDİ SERMAYE İÇİN FİKTİF FAİZ GİDERİ İNDİRİMİ

Dr. Hasan AYKIN

PDF Formatı

 I.GİRİŞ

İşletmelerin finansmanında öz kaynak ve borçlanma olmak üzere iki temel kaynak söz konusudur. Pek çok ülke vergi sisteminde vergiye tabi kazancın tespitinde borçlanma nedeniyle ortaya çıkan faiz ve benzeri finansman giderlerinin indirim unsuru olarak dikkate alınmasına karşın, öz kaynakla finansman durumunda böyle bir imkân yoktur. Bu haliyle vergi sistemleri, işletmelerin finansmanında öz kaynak aleyhine, borçlanma lehine bir yapıya sahiptir.

İşletmelerin finansman tercihi üzerinde etkide bulunmak suretiyle, ekonomik ve mali amaçların yanında, işletmelerin sermaye yapısını güçlendirmeyi hedefleyen ve öz kaynak aleyhine ancak borçlanma lehine olan bu durumu düzeltmeye yönelik çeşitli vergi politikası araçları özellikle 2000’lerden itibaren yaygınlık kazanmaya başlamıştır. Söz konusu politikalar, esas itibariyle iki başlık altında toplanabilir:

1-      Finansman gider kısıtlaması (thin capitalization rules/measures),

2-      Fiktif faiz gideri indirimi (notional interest deduction).

Ülkeler itibariyle değişik şekillerde uygulanan finansman gider kısıtlaması, en genel haliyle, işletmelerin öz kaynaklarının belli bir oranını aşan borçlanmaya ilişkin finansman giderlerinin vergi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilmemesini içermektedir. Bu önlemlerin en aşırı şekli, faiz giderlerinin tamamının kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınmasıdır. Ancak genel uygulama, işletmelerin ilgili mevzuatta öngörülen öz sermayesinin belli bir oranını aşan borçları için ödediği faizlerin veya bu faizlerin belli bir oranının gider olarak kabul edilmemesi şeklindedir.  Böyle bir uygulama ile hem işletmelerin finansal rasyolarının daha sağlam hale gelmesi,  hem de yüksek faiz giderleri nedeniyle vergi tabanının aşınmasının önlenmesi amaçlanmaktadır.

Türk vergi sisteminde, Gelir Vergisi Kanununun 41. maddesinin 9. bendi ile Kurumlar Vergisi Kanununun 11. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (i) bendinde, yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan işletmelere yönelik finansman gider kısıtlamasına ilişkin hükümler yer almaktadır. 6322 sayılı Kanun[1] ile 1.1.2013 tarihinden itibaren uygulanmak üzere ihdas edilen söz konusu düzenlemeler, kanunen kabul edilmeyecek finansman gider oranını belirlemeye ilişkin Bakanlar Kuruluna verilen yetkinin kullanılmamış olması nedeniyle hayata geçirilememiştir.

İşletmelerin öz kaynakla finansmanı ve güçlü sermaye yapısına sahip olmalarını teşvike yönelik diğer vergi politikası aracı olan fiktif faiz gider indirimi ise, işletmenin belli nitelikteki öz kaynaklarının fiktif bir faiz oranı ile çarpılması suretiyle bulunacak tutarın matrahtan indirilebilmesi veya matrahın söz konusu tutara kadarki kısmının daha düşük kurumlar vergisi oranı üzerinden vergilendirilmesini içeren bir vergi politikası aracıdır.[2] Uluslararası literatürde söz konusu indirim fiktif faiz gideri indirimi olarak isimlendirilmektedir. Böyle bir isimlendirmenin nedeni, şartları taşıyan öz kaynaklar için yüklenilen gerçek faiz oranı değil, gösterge niteliğindeki bir faiz oranının esas alınmasıdır[3]. Fiktif faiz gideri indiriminde temel amaç, işletmelerin güçlü sermaye yapısına sahip olması ve öz kaynak oranı yüksek yabancı sermayeli şirketlerin ülkeye çekilmesidir[4].

Türkiye’de fiktif faiz indirimi şeklindeki teşvik unsuru, kamuoyundaki yaygın isimlendirmesi ile nakdi sermaye teşviki, 27.03.2015 tarih ve 6637 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun[5] 8. maddesi ile hukuk sistemimize dahil olmuştur. Çalışmada, nakdi sermaye teşvikinin kapsamı ve sağlaması muhtemel avantajlar, yurtdışı uygulama örnekleri de dikkate alınmak suretiyle incelenmekte ve değerlendirme konusu yapılmaktadır.

  1. NAKDİ SERMAYE TEŞVİKİNE İLİŞKİN DÜZENLEME

Nakdi sermaye için fiktif faiz gideri indirimi teşviki, 6637 sayılı Kanunun 8. maddesiyle 13.06.2006 tarihli 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunun 10. maddesinin 1. fıkrasına eklenen (ı) bendi düzenlemesi ile vergi sistemimize dahil edilmiştir. Söz konusu düzenleme aşağıdaki gibidir:

“ı) Finans, bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösteren kurumlar ile kamu iktisadi teşebbüsleri hariç olmak üzere sermaye şirketlerinin ilgili hesap dönemi içinde, ticaret siciline tescil edilmiş olan ödenmiş veya çıkarılmış sermaye tutarlarındaki nakdi sermaye artışları veya yeni kurulan sermaye şirketlerinde ödenmiş sermayenin nakit olarak karşılanan kısmı üzerinden Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından indirimden yararlanılan yıl için en son açıklanan “Bankalarca açılan TL cinsinden ticari kredilere uygulanan ağırlıklı yıllık ortalama faiz oranı” dikkate alınarak, ilgili hesap döneminin sonuna kadar hesaplanan tutarın %50’si.

Bu indirimden, sermaye artırımına ilişkin kararın veya ilk kuruluş aşamasında ana sözleşmenin tescil edildiği hesap döneminden itibaren başlamak üzere izleyen her bir dönem için ayrı ayrı yararlanılır. Sonraki dönemlerde sermaye azaltımı yapılması hâlinde azaltılan sermaye tutarı indirim hesaplamasında dikkate alınmaz.

Bu bent hükümlerine göre hesaplanacak indirim tutarı, nakdi sermayenin ödendiği ay kesri tam ay sayılmak suretiyle hesap döneminin kalan ay süresi kadar hesaplanır. Matrahın yetersiz olması nedeniyle ilgili dönemde indirim konusu yapılamayan tutarlar, sonraki hesap dönemlerine devreder. Bu bendin uygulanmasında sermaye şirketlerine nakit dışındaki varlık devirlerinden kaynaklananlar dâhil olmak üzere, sermaye şirketlerinin birleşme, devir ve bölünme işlemlerine taraf olmalarından veya bilançoda yer alan öz sermaye kalemlerinin sermayeye eklenmesinden kaynaklanan ya da ortaklar veya bu Kanunun 12 nci maddesi kapsamında ortaklarla ilişkili olan kişilerce kredi kullanılmak veya borç alınmak suretiyle gerçekleştirilen sermaye artırımları, indirim hesaplamasında dikkate alınmaz.

Bu bentte yer alan oranı, şirketlerin aktif büyüklükleri, ortaklarının hukuki niteliği, çalışan personel sayıları ve yıllık net satış hasılatlarına göre veya sermayenin kullanıldığı yatırımdan elde edilen gelirlerin kurumun esas faaliyeti kapsamında olmayan faiz, kâr payı, kira, lisans ücreti, menkul kıymet satış geliri gibi pasif nitelikli gelirlerden oluşmasına göre ya da sermayenin kullanıldığı yatırımların teşvik belgeli olup olmadığına veyahut makine ve teçhizat veya arsa ve arazi yatırımları için sermayenin kullanıldığı alanlar itibarıyla ya da bölgeler, sektörler ve iş kolları itibarıyla ayrı ayrı sıfıra kadar indirmeye veya %100’e kadar artırmaya; halka açık sermaye şirketleri için halka açıklık oranına göre %150’ye kadar farklı uygulatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.”

III. TEŞVİKİN KAPSAMINA İLİŞKİN DEĞERLENDİRME

Öz kaynakla finansman için sağlanan fiktif faiz gideri indirimi ülke örneklerinde; ya tüm sermaye ya da belli bir tarihten sonraki sermaye artışları için uygulanmaktadır. Belçika ve Hırvatistan, tüm öz kaynaklar için fiktif faiz indirimi sistemini benimsemiştir. Bu sistem mali yükü fazla olduğu için genellikle tercih edilmemektedir. İtalya ve Avusturya örneklerinde ise belli bir tarihten sonraki öz kaynak artışı esas alınmıştır. Kapsama dahil öz kaynakla çarpılacak fiktif faiz oranı ise genellikle uzun vadeli devlet borçlanma kağıtları faiz oranı olarak belirlenmiştir[6].

Teşvik kapsamında değerlendirilecek öz kaynak tutarı konusunda suiistimalleri engellemek amacıyla öz kaynak hesabına ilişkin ciddi düzeltme işlemleri öngörülmüştür. Böylece öz kaynak artışı niteliği taşımayacak veya teşvik ile güdülen amaca hizmet etmeyecek türden unsurların indirimden yararlanacak öz kaynak tutarı kapsamından çıkarılması, sistemin en önemli unsuru olarak ortaya çıkmıştır. Ülke uygulamalarında, öz kaynağın nakdi veya ayni olması şeklinde bir ayrıma gidilmediği, esas olarak işletmelerin öz kaynak artışlarına vurgu yapıldığı görülmektedir.

Türkiye’nin yurtdışı örneklerinden farklı bir düzenlemeyi esas aldığı anlaşılmaktadır. İtalya ve Avusturya örneklerinde olduğu gibi belli bir tarihten sonraki sermaye artışları esas alınmış, bu ülke uygulamalarından farklı olarak ise sermaye artışlarının nakdi şekilde gerçekleştirilmesi şartı getirilmiştir. Ayrıca, faiz oranının da ülke örneklerinde olduğu gibi uzun vadeli devlet borçlanma faizi oranı değil, ticari kredilere uygulanan faiz oranının %50’si olması esası benimsenmiştir. Teşvikin, yurtdışı örneklerine göre hem dikkate alınacak öz kaynak unsurları, hem de uygulanacak fiktif faiz oranı açısından nispeten dar kapsamlı kaldığı söylenebilir. Ancak faiz oranı konusunda Bakanlar Kuruluna verilen kapsamlı yetki çerçevesinde bu durumun değiştirilmesi mümkündür.

  1. İNDİRİMDEN YARARLANACAK MÜKELLEFLER

İlgili bent hükmü uyarınca indirimden sermaye şirketleri yararlanabilecektir. Finans, bankacılık ve sigortacılık sektörlerinde faaliyet gösteren kurumlar ile kamu iktisadi teşebbüsleri indirimden yararlanamayacak mükellefler arasında sayılmıştır. Finans, bankacılık ve sigortacılık sektöründeki şirketlerin sahip olmaları gereken minimum sermaye miktarı ve sermaye yeterlilik rasyoları açısından sıkı düzenlemelere bağlı olmaları bu sektörlerde faaliyet gösteren sermaye şirketlerinin kapsam dışında tutulmasını anlamlı kılmaktadır. Kanun koyucu, sermaye artışı kamunun denetiminde olan kamu iktisadi teşebbüslerini de indirim kapsamı dışında tutmayı tercih etmiştir.

İndirimden yararlanacak mükelleflerin Kanunla belirlenen kapsamı yukarıdaki gibi olmakla birlikte, Bakanlar Kurulunun, şirketlerin aktif büyüklükleri, ortaklarının hukuki niteliği, çalışan personel sayıları ve yıllık net satış hasılatlarına göre veya sermayenin kullanıldığı yatırımdan elde edilen gelirlerin kurumun esas faaliyeti kapsamında olmayan faiz, kâr payı, kira, lisans ücreti, menkul kıymet satış geliri gibi pasif nitelikli gelirlerden oluşmasına göre ya da sermayenin kullanıldığı yatırımların teşvik belgeli olup olmadığına veyahut makine ve teçhizat veya arsa ve arazi yatırımları için sermayenin kullanıldığı alanlar itibarıyla ya da bölgeler, sektörler ve iş kolları itibarıyla ayrı ayrı sıfıra kadar indirme veya %100’e kadar artırma; halka açık sermaye şirketleri için halka açıklık oranına göre %150’ye kadar farklı uygulatma yetkisi bulunmaktadır. Bu nedenle kapsam açısından Bakanlar Kurulunun konuya ilişkin kararlarının takibi de önem kazanmaktadır.

  1. YARARLANILABİLECEK İNDİRİM MİKTARININ HESAPLANMASI

Yararlanılabilecek indirim miktarının hesaplanmasında iki unsur söz konusudur. Bunlar,  indirim kapsamında değerlendirilecek nakdi sermaye ile indirim için uygulanacak faiz oranıdır.

İndirim kapsamında değerlendirilecek nakdi sermaye (NS): Mevcut şirketler için hesap dönemi içinde ticaret siciline tescil edilmiş olan ödenmiş ve çıkarılmış sermaye tutarındaki nakdi sermaye artışı; yeni kurulan sermaye şirketleri içinse ödenmiş sermayenin nakit olarak karşılanan kısmını ifade etmektedir.

İndirim için uygulanacak faiz oranı (FO): Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından indirimden yararlanılan yıl için en son açıklanan “Bankalarca açılan TL cinsinden ticari kredilere uygulanan ağırlıklı yıllık ortalama faiz oranı”nınyüzde 50’sini ifade etmektedir.

Hesaplamada kullanılacak faiz oranı konusunda fikir sahibi olunabilmesi için son 6 yıla ilişkin “Bankalarca açılan TL cinsinden ticari kredilere uygulanan ağırlıklı yıllık ortalama faiz oranı” rakamlarına aşağıda yer verilmiştir.

Tablo 1: Bankalarca Açılan TL Cinsinden Ticari Kredilere Uygulanan Ağırlıklı Yıllık Ortalama Faiz Oranı (2009-2014)

Yıllar Faiz Oranı (%)
2009 13,91536
2010 8,90250
2011 10,81769
2012 14,08801
2013 10,84352
2014 13,49854

Kaynak: Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası

Yukarıdaki faiz oranlarına göre 2014 yılında böyle bir indirim hakkı olsaydı dikkate alınacak faiz oranı yüzde 13.49854×0.5= 6,74927 olacaktı. İlgili düzenlemede tercih edilen faiz oranının, borçlanma ve öz kaynak arasında borçlanma lehine olan durumu nispeten azaltacak olmakla birlikte, tamamen nötr hale getirebilecek nitelikte olmadığı değerlendirmesi yapılabilir.  Ancak Bakanlar Kuruluna tanınan yetki çerçevesinde borçlanma ve öz kaynakla finansman tercihini, belli sektör ve iş kolları açısından nötr hale getirecek yönde adımlar atılması da muhtemeldir.

İndirim kapsamında değerlendirilecek nakdi sermaye (NS) ve fiktif faiz oranı (FO) biliniyorsa, indirim tutarı aşağıdaki formüle göre hesaplanacaktır:

İndirim Tutarı: NS x FO x 0.50

İndirim tutarı, nakdi sermayenin ödendiği ay kesri tam ay sayılmak suretiyle hesap döneminin kalan ay süresi dikkate alınarak hesaplanacaktır. Örneğin Şubat ayının 20’sinde nakdi sermaye ödemesi yapılmışsa Şubat ayı tam ay sayılacak ve indirim tutarı o hesap dönemi için 11 ay üzerinden hesaplanacaktır.

  1. İNDİRİMDEN YARARLANMA SÜRESİ

İndirimden, sermaye artırımına ilişkin kararın veya ilk kuruluş aşamasında ana sözleşmenin tescil edildiği hesap döneminden itibaren başlamak üzere izleyen her dönem için ayrı ayrı yararlanılacaktır. Dolayısıyla nakdi olarak konulan sermaye işletmede kaldığı sürece, sürekli nitelikte bir indirim hakkı kazanılmaktadır.

Sonraki dönemlerde sermaye azaltımı yapılması halinde azaltılan sermaye tutarı indirim hesabında dikkate alınmayacaktır. Sermaye azaltımı durumunda, indirim hesabında dikkate alınmayacak tutarın, ilgili tüm dönemi mi kapsayacağı veya artırımda olduğu gibi kıst dönem hesabı mı yapılacağına ilişkin bir belirleme ilgili bent düzenlemesinde yer almamaktadır. Ancak, usulde paralellik ilkesi gereği, sermaye azaltımının yapıldığı tarihe kadarki kıst dönemin indirim açısından dikkate alınması gerekir.

VII. MATRAHIN YETERSİZ OLMASI NEDENİYLE İNDİRİLEMEYEN TUTARLAR

Aksi belirtilmediği sürece, KVK 10. maddede yer alan ve kurum kazancı bulunması durumunda indirim konusu yapılan tutarlar, matrahın yetersiz olması durumunda sonraki döneme devretmemektedir. Ancak, nakdi sermaye nedeniyle hesaplanan indirim tutarlarının, matrahın yetersiz olması nedeniyle ilgili dönemde indirim konusu yapılamaması durumunda sonraki hesap dönemlerine devredeceği hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla, söz konusu teşvik için AR-GE harcamalarındakine benzer imtiyazlı bir uygulama getirilmiştir.

VIII. BAKANLAR KURULUNA VERİLEN KAPSAMLI YETKİ

Nakdi sermaye için öngörülen indirim şeklindeki teşvik müessesesi, ekonomik hedeflere ulaşma boyutu ağır basan, mali açıdan ise özellikle ilk dönemlerde vergi gelirlerini azaltıcı yönde etkiler doğurması söz konusu olabilecek niteliktedir. Bunun içindir ki, getirilen yeni teşvik müessesesinin çeşitli şekillerde kötüye kullanımının engellenmesi ihtiyacı bulunmaktadır. Bu kapsamda temelde iki yöntemin tercih edilmesi mümkündür:

1-      İndirim kapsamında değerlendirilecek sermayeye ilişkin düzeltici işlem ve kalemleri dikkate almak.

2-      Bakanlar Kurulu Kararı ile suiistimal riski görülen alan ve sektörlerde bentte belirtilen oranı %0’a kadar düşürmek.

Birinci yöntemde, böyle bir teşvik ile güdülen amaç işletmelerin sermaye yapısının sağlamlaştırılması olduğu için bu amaca uygun olarak gerçek öz kaynak artışını ortaya koyacak şekilde düzeltilmiş öz kaynak artış rakamlarına ulaşılması amaçlanır. Örneğin işletmenin faaliyet konusu ile ilgili olarak ihtiyaç duydukları hariç olmak üzere, gayrimenkul alımları veya nakit olarak konulan sermayenin yılın önemli döneminde faiz geliri getirecek alanlarda değerlendirilmesi gibi durumlarda bu unsurların indirim hesabında düzeltilerek dikkate alınması söz konusu olur. Başka bir deyişle, nakdi sermaye artışının işletmenin esas faaliyet alanı dışındaki alanlara kanalize edilmesi durumunda indirim hesabında kullanılacak nakdi sermaye artış tutarı düzeltilir. Böyle bir yöntem, her bir işletme açısından işletmenin kendine has özelliklerini de dikkate almakta ve öz kaynakla finansmanın gerçek anlamda teşvikini sağlama hedefine daha uygun düşmektedir. Nitekim, fiktif faiz indirimi uygulamasını tüm yönleri ile uygulayan Belçika’da indirim kapsamında değerlendirilecek öz kaynak tutarının belirlenmesinde, teşvik amaçlarına ulaşmaya yönelik ciddi düzeltme işlemleri yapılmaktadır.

Nakdi sermaye teşvikine ilişkin ilgili bent düzenlemesinde, ortaklar veya Kurumlar Vergisi Kanununun 12. maddesi kapsamında ortaklarla ilişkili olan kişilerce kredi kullanılmak veya borç alınmak suretiyle gerçekleştirilen sermaye artırımları, indirim hesaplamasında dikkate alınmaz denilmek suretiyle nakdi sermaye artışları için dikkate alınacak tutara ilişkin bazı düzeltme kalemleri ortaya konulmuştur. Ancak bunlar çok sınırlı kalmıştır.

İndirim müessesinin özüne aykırılık teşkil edecek unsurları önlemeye yönelik diğer yöntem, uygulamanın izlenmesi ve uygulamada çıkan suiistimal ve amaç dışı gelişmelere göre Bakanlar Kurulu tarafından indirimden yararlanma düzeyini belirleyecek bentteki oranı %0’a kadar düşürmektir.

Türkiye’de tercih edilen ağırlıklı yöntem ikincisi olmuştur. Bu yöntem kapsamında ilgili bendin son paragrafında Bakanlar Kuruluna mükellef grupları, sektör ve artırılan sermayenin kullanım alanları gibi pek çok unsur ve kriteri dikkate alarak geniş yetkiler tanınmıştır. Böylece, teşvik amacı ile bağdaşmayan türdeki sektör ve iş kolları ile diğer alanlarda ortaya çıkabilecek suiistimallerin engellenmesine yönelik bir araç Bakanlar Kurulu kanalıyla kullanılabilecektir.

İki yöntem arasında, her bir mükellefin durumunu daha iyi kavraması, daha hızlı ve doğrudan etki doğurması açısından birinci yöntemin tercihe şayan olduğunu belirtmek gerekir. Ancak ikinci yöntemin, belli bir gecikme ve daha fazla bürokratik işlem yükü ile işlemesi, bazen de hiç işlememesi muhtemeldir.

  1. TEŞVİK DÜZENLEMESİNİN YÜRÜRLÜLÜK TARİHİ

Teşvik düzenlemesinin yürürlük tarihi, 6637 sayılı Kanunun 26. maddesi uyarınca 01.07.2015 olarak belirlenmiştir. Buna göre, 01 Temmuz 2015 tarihinden itibaren ticaret siciline tescil edilmiş olan ödenmiş ve çıkarılmış sermaye tutarındaki nakdi sermaye artışı ile yeni kurulan sermaye şirketleri için yine bu tarihten itibaren ödenmiş sermayenin nakit olarak karşılanan kısmı için indirimden yararlanılması söz konusu olacaktır.

Teşvik uygulamalarında yürürlük tarihinin belirlenmesinde çeşitli yöntemler kullanılabilir. Bunlar:

1-      Yayım tarihi,

2-      Teşvik öngören düzenlemeye ilişkin kanun teklifi veya tasarısının meclise sevk tarihi gibi düzenlemenin yayımından önceki bir tarih,

3-      İlgili düzenlemenin yayımından sonraki bir tarih.

Kanun koyucunun düzenlemenin Resmi Gazete’de yayımından sonraki bir tarihi yürürlük tarihi olarak belirlediği görülmektedir. Bu durum, teşvik uygulamasından yararlanmak amacıyla nakdi sermaye artışı ve yeni şirket kuruluş işlemlerinde Temmuz ayının beklenmesi eğilimine yol açabilecektir. Bu ise öz kaynakla finansmanın teşviki açısından arzulanmayan bir durum olacaktır. Oysa teşvik öngören düzenlemeye ilişkin teklifin verilmesi veya kamuoyunun bilgi sahibi olduğu tarihten sonraki uygun nakdi sermaye artırımlarının kapsama alınması durumunda, öz kaynakla finansman artışı, düzenlemenin daha tartışılmaya başladığı tarihten itibaren etkisini göstermeye başlayabilecekti. Örneğin, İngiltere’de pek çok teşvik düzenlemesinde kanun hazırlık çalışmalarının kamuoyu ile paylaşıldığı tarih teşvik için milat olarak kabul edilmektedir.

  1. TEŞVİK UYGULAMASININ MUHTEMEL SONUÇLARI

Söz konusu teşvik uygulamasının, işletmeler ve kamu maliyesi açısından etkileri söz konusu olacaktır. Sürekli nitelikte bir indirim unsuru olarak, işletmelerin vergi yüklerinde azalma sonucu doğuracaktır. Bu etki özellikle yeni kurulan işletmeler açısından çok daha belirgin şekilde görülecektir. Söz konusu teşvik kapsamında, işletmelerin borç/öz kaynak rasyolarında iyileşme ve daha sağlam kaynak yapısına sahip olma şeklinde etkiler görülmesi beklenmektedir.

Kamu maliyesi açısından, teşvik uygulamasının kurumlar vergisi gelirleri üzerinde, en azından kısa ve orta vadede negatif etkisi olması beklenmelidir. Söz konusu düzenlemeye ilişkin olarak kamuoyuna yansımış herhangi bir düzenleyici etki analizi bulunmadığı için bu etkinin boyutu konusunda net rakamlar vermek güçtür. Gelir İdaresi Başkanlığı ve Gelir Politikaları Genel Müdürlüğü’nün elindeki verilerle, muhtemel vergi kaybı etkisi konusunda hesaplamalar yapması veya yapmış olması mümkündür.

Uygulamanın gerek kurumlar vergisi kaybı gerekse işletmelerin sermaye rasyoları üzerindeki etkileri konusunda fikir vermesi amacıyla, yurtdışında yapılmış ampirik çalışmalar ile bazı simülasyon çalışmalarına aşağıda özet şekilde yer verilmektedir.

De Mooij tarafından onbeş gelişmiş ülke esas alınarak yapılan analizde, fiktif faiz indirimi uygulamasının kurumlar vergisi gelirlerinde ortalama %15 civarında bir azalışa neden olacağı tahmini yapılmıştır. Bu oran Norveç için %7’ler, Avustralya için %20’ler civarında hesaplanmıştır[7]. 2008 yılı esas alınmak ve mikro simülasyon modeli kullanılmak suretiyle Belçika için yapılan analizler, fiktif faiz indirimi uygulamasının bir yıllık maliyetinin 6 milyar Avro civarında olduğunu göstermiştir. Bu, ilgili yıl toplam kurumlar vergisinin %10’undan biraz daha fazla bir rakama tekabül etmektedir[8]. Yukarıda zikredilen çalışmalarda işletmelerin tüm öz kaynakları için fiktif faiz indirimi teşvikinin söz konusu olduğu varsayımının esas alındığı göz önünde bulundurulmalıdır. Türkiye örneğinde, belli bir tarih milat alındığı için, vergi kaybı etkisinin daha düşük düzeylerde olması beklenmelidir.

Fiktif faiz indirimi ile güdülen en önemli amaçlardan birisi, işletmelerin sermaye yapılarının güçlendirilmesi için öz kaynakla finansman imkânlarının özendirilmesidir. İtalya örneğinde fiktif faiz indiriminin uygulandığı dönemde özellikle yüksek kârlı şirketlerin uygulamadan yararlanmak amacıyla sermaye artırımına gittiği, buna karşılık önemli miktarda borç yükü olan özellikle küçük ölçekli firmaların ise sistemden yeterince yararlanamadıkları sonucuna ulaşılmıştır[9].

İtalya’da fiktif faiz indirimi uygulamasının etkilerine ilişkin ampirik çalışmalar, uygulamanın İtalyan işletmelerinin finansal yapıları üzerinde etkide bulunduğunu, borç/öz kaynak rasyolarını beklendiği şekilde olumlu yönde etkilediğini göstermiştir[10].

Belçika’da küçük ve orta ölçekli işletmeler üzerinde yapılan ampirik araştırmalar sonucunda, fiktif faiz indiriminin işletmelerin marjinal vergi oranlarında azalma sağladığı ve şirketlerin öz kaynak oranlarını yukarı doğru çekici bir etki doğurduğu yönünde bulgular elde edilmiştir[11].

Fiktif faiz indiriminin Almanya’da uygulanması durumundaki etkilerine ilişkin olarak mikro simülasyon modeli kullanılarak yapılan analizler rejimin etkileri ile ilgili önemli bulgular sunmakta olup analiz çalışmasına ilişkin sonuçlar aşağıda özetlenmiştir:[12]

Almanya’da fiktif faiz indirimi rejimi, kurumlar vergisi gelirlerinde %18’ler civarında bir kayba neden olabilecektir. Bu kaybın telafisi için kazançlar üzerinden alınan vergilerde 6 puana yakın bir artış yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu durum, özellikle çok uluslu şirketlerin yer seçimi ve kâr transferi faaliyetleri üzerinde negatif etkiler ortaya çıkarabilecek bir unsurdur.

Firma düzeyinde yapılan analizlerde, firmalar itibariyle heterojen nitelikte etkilerin ortaya çıkacağı sonucuna ulaşılmıştır. Firmaların yüzde 50’si için, fiktif faiz indirim uygulamasının vergilerinde %2 ila %35 arasında değişen oranlarda azalışa neden olacağı hesaplanmıştır. Fiktif vergi indirimi nedeniyle ortaya çıkacak vergi kaybının telafisi için kazançlar üzerinden alınan vergilerde yapılacak oran artışı ile birlikte değerlendirildiğinde ise firmaların ödeyeceği verginin firmalar itibariyle %32 azalma ile %7,1’lik artış arasında değişebileceği tahmini yapılmıştır.

Fiktif faiz indirimi uygulamasının borç/öz kaynak rasyolarını kısa vadede ortalama %1,5’lar seviyesine indireceği tahmin edilmiştir. Sermaye stoklarında kısa dönemli artışın ise %2,4 seviyesinde olacağı beklenmektedir.

  1. SONUÇ

Şirketlerin öz kaynakla finansmanını teşvik etmek amacıyla nakdi sermaye için getirilen fiktif faiz gideri indirimi yeni bir teşvik aracı olarak 6637 sayılı Kanunla birlikte Türk hukuk sistemine girmiştir. Söz konusu düzenleme, borçlanma lehine, ancak öz kaynakla finansman aleyhine olan vergi sistemini düzeltici yönde önemli bir adımdır.

Söz konusu teşvik sonucu, işletmelerin finansman tercihlerinin ne ölçüde değişeceği, borçlanma/öz kaynak rasyolarında düzelmenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği hususu zaman içinde gözlemlenebilecek bir konudur. Teşvik uygulamasının etkinliğinin değerlendirilmesi açısından söz konusu hususların takibi, gerektiğinde ampirik çalışmalar yapılması önem taşımaktadır.

Uzun vadede öz kaynakla finansman artışının sağlanması durumunda, işletmelerin finansman giderlerinde meydana gelmesi muhtemel azalmanın, teşvik sonucu ortaya çıkacak kurumlar vergisi kaybını telafi etmesi beklenebilir. Ancak, kısa ve belki de orta vadede söz konusu teşvikin kurumlar vergisi gelirleri üzerinde negatif etkisi söz konusu olacaktır.

Teşvik, işletmeler açısından vergi yükünü azaltıcı önemli imkanlar sunmakta, işletmelerin daha sağlam finansman yapısı ile rekabetçiliklerini artırmalarını sağlayacak unsurlar içermektedir. Bakanlar Kuruluna verilen yetki çerçevesinde, KOBİ’ler başta olmak üzere geliştirilmesi istenen sektör ve iş kolları için yüksek oranlı indirim imkanları sunulması da söz konusu olabilecektir.

SONNATLAR:

[1]31.05.2012 tarih ve 6322 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 15.06.2012 tarih 28324 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[2] Belçika ve Hırvatistan uygulamalarında düzeltilmiş tüm öz kaynaklar için fiktif faiz indirimi uygulanması söz konusu iken, İtalya ve Avusturya örneklerinde belli bir tarihten sonraki öz kaynak artışları için indirimli kurumlar vergisi uygulaması söz konusu olmuştur. Ülke örnekleri konusunda ayrıntılı bilgi için bakınız: Hasan Aykın, Ülke Uygulamaları Çerçevesinde Fiktif Faiz İndirimi, Vergi Dünyası, Kasım 2014.

[3] Ülke uygulama örneklerinde, fiktif faiz oranı olarak genellikle uzun vadeli devlet borçlanma senetlerinin faiz oranı esas alınmaktadır. Bazı ülkeler bu oran üzerine ilaveler yapmakta, KOBİ’ler için daha yüksek oran belirlemektedir.

[4] Federal Public Service Finance, National Interest Deduction: An Innovative Belgian Tax Incentive. Brussel: Federal Public Servce Finance, 2013.

[5] 07.04.2015 tarih ve 29319 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[6] Hırvatistan, Avusturya ve İtalya fiktif faiz gider indirimi uygulamasını, yürürlüğe girmesinden sonraki birkaç yıl sonra kaldırmıştır. Bunda, söz konusu ülkelerde kurumlar vergisi oranlarında yapılan yüksek indirimler etkili olmuştur. Kurumlar vergisi oranındaki azalma şeklindeki reform paketleri ile birlikte, söz konusu teşvik uygulamadan kaldırılmıştır. İtalya 2011 Aralık ayından itibaren küçük değişikliklerle fiktif faiz gideri indirimi sistemini yeniden uygulamaya başlamıştır. Bakınız, Hasan Aykın, Ülke Uygulamaları Çerçevesinde Fiktif Faiz İndirimi, Vergi Dünyası, Kasım 2014.

[7] Ruud A. De Mooij, Tax Biases to Debt Finance: Assessing the Problem, Finding Solutions, International Monetary Fund Fiscal Affairs Department, 2011, s.18.

[8] De Mooij, s.17.

[9] Alessandro Santoro, Ex-Post Evaluation of Tax Reforms: the case of Italian Partial ACE, University of Milano-Biocca, 2005

[10] Massimo Bordignon, Silvia Giannini, ve Paolo Panteghini, “Reforming Busines Taxation: Lessons from Italy”, International Tax and Public Finance, 2001 ve Alessendra Staderini, Tax Reforms to Influence Corporate Financial Policy: The Case of the Italian Business Tax Reform of 1997-98, Banca d’Italia Working Paper No. 423, 2001.

[11] Sofie Corneils ve Steffie Merckx, “The Effect of Notional Interest Deduction on the Financing Policy of SMSs”, Yüksek Lisans Tezi, Universiteit Gent Faculteit Economie en Bedrijfksunde, 2009, s. 41.

[12] Katharina Finke, Jost H. Heckemeyer ve Christoph Spengel, Assessing the Impact of Introducing an ACE Regime A Behavioural Corporate Microsimulation Analysis for Germany, Centre for European Economic Research, 2014.

NOT: Yaklaşım Dergisinin Mayıs 2015 sayısında yayımlanmıştır.

Yorumunuz için teşekkürler. Vergi Dosyası

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s