KAVRAMLAR

Gini Katsayısı, Lorenz Eğrisi

Gelir dağılımı eşitliğini ölçmek için kullanılan araçlardan en çok kullanılanı Gini katsayısıdır.

Bir kare çizerek soldaki dikey eksene yüzde 20’lik bölümler halinde GSYH’dan alınan payları, alttaki yatay eksene de yine yüzde 20’lik paylar halinde nüfusu yerleştirelim. Her bir yüzde 20’lik nüfus payının gelirden ne kadar pay aldığını bu eksenlerin arasında kalan alanda işaretlersek karşımıza bir eğri çıkar. Buna Lorenz Eğrisi adını veriyoruz.

Yoğunlaşma eğrisi adı da verilen Lorenz eğrisini Amerikalı istatistikçi Max Lorenz (1905) geliştirmiştir.

Şimdi de soldan sağa doğru karenin köşegen çizgisini çizelim. Buna da mutlak eşitlik çizgisi diyoruz. Yani bütün işaretlerimiz bu çizginin üzerine gelirse o toplumda gelir dağılımı eşittir. Lorenz eğrisi mutlak eşitlik çizgisinden ne kadar uzaklaşıyorsa gelir dağılımı o kadar bozuluyor demektir.

Lorenz eğrisinin kapladığı alanı mutlak eşitlik çizgisinin altında kalan alanın tamamına bölersek karşımıza bir oran çıkar. Buna Gini Katsayısı diyoruz. Eğer gelir dağılımı tam anlamıyla eşitse, yani bütün değerler mutlak eşitlik çizgisi üzerindeyse o zaman Gini katsayısı sıfır çıkacak demektir. Sıfır ile bir arasında değişen katsayı, sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımı eşitliğinin, bire yaklaştıkça gelir dağılımı eşitsizliğinin arttığını söyler bize.

lorenz eğrisi vergi dosyası

Gelir dağılımında eşitsizlik var olduğu sürece, en alt gelir grubu örneğin nüfusun en az gelirli %20’sinin toplam gelirin %6’sını aldığı V noktasından sonra %50’sinin toplam gelirin %20’sini aldığı R noktası ve %80 ini toplam gelirin %50’sini aldığını S noktası ortaya koymaktadır. Nüfusun en zengin %20’si de gelirin geri kalan %50’sini alır Bu, oldukça eşitsiz bir gelir dağılımının varlığını göstermektedir.

Lorenz eğrileri, çeşitli ülkelerin gelir bölüşüm durumlarını karşılaştırmak için kullanıldığı gibi, bir ülkenin belirlenmiş bir zaman içinde veya uzun bir dönemde gelir bölüşümünde gösterdiği değişmeleri saptamak için de kullanılabilir. İki gelir dağılımı karşılaştırıldığında eğer bir dağılımın Lorenz eğrisi, dağılımın her noktasında diğer dağılımın Lorenz eğrisinin üstündeyse, ilk dağılım daha az eşitsiz bir dağılım gösterir. Dağılımlardan ilkine A dağılımı, ikincisine B dağılımı diyecek olursak iki dağılımın birbirine göre konumları aşağıdaki gibi olacaktır. Bu durumda A dağılımı, B dağılımına “Lorenz baskın”dır

lorenz eğrisi 2

Türkiye’de Gini Katsayısı

Türkiye’de Gini katsayısının gelişimi aşağıdaki tablodan net şekilde görülebilmektedir. En son TÜİK tarafından 11 Eylül 2020 tarihinde 2019 yılına ilişkin rakamları içeren veriler yayımlandı. En son yapılan araştırma sonuçlarına göre Gini katsayısı bir önceki yıla göre 0,013 puan azalış ile 0,395 olarak tahmin edildi. Toplumun gelirden en fazla pay alan %20’sinin elde ettiği gelirin en az pay alan %20’sinin elde ettiği gelire oranı şeklinde hesaplanan P80/P20 oranı 7,8’den 7,4’e, gelirden en fazla pay alan %10’unun elde ettiği gelirin en az pay alan %10’unun elde ettiği gelire oranı şeklinde hesaplanan P90/P10 oranı ise 13,7’den 13,0’a düştü.

turkiyede-gini-katsayisi-istatistikleri

Gini Katsayısı Hesaplama Formülü

Gini Katsayınının hesaplanmasına ilişkin formül aşağıda sunulmuştur. 

gini katsayısı hesaplama formülü

Kaynaklar: 

1 – TÜİK haber bültenleri

2- http://www.mahfiegilmez.com/p/ekonomi-sozlugu.html

3- https://www.ekodialog.com/Konular/lorenz_egrisi.html