KİTAPLIĞIM

Kitap Özeti: Çoğul İspanya- Anayasal Sistemi ve Ayrılıkçı Terörle Mücadele Modeli

Kitabın Adı     : Çoğul İspanya- Anayasal Sistemi ve Ayrılıkçı Terörle Mücadele Modeli

Yazar               : Akın ÖZÇER

Yayın Yeri       : Ankara

Yayın Tarihi    :  2006

Yayınevi         : İmge Kitabevi

Hazırlayan      : Hasan AYKIN

DEĞERLENDİRME

Kitap İspanya’nın karşı karşıya bulunduğu ayrılıkçı akımlar, bunların terör yoluna başvurması, 1978 yılında ayrılıkçı akımlar ve terör de dikkate alınarak çoğul bir anlayışla hazırlanan anayasa ve sonrasında terörle mücadelenin geçirdiği aşamaları ayrıntıları ile incelemektedir. Çalışmanın özgünlüğü, İspanya’nın terörle mücadelesinin, terörün kökenlerine, gelişimine bunla mücadelede kullanılan polisiye ve demokratik nitelikli modellere yer vermesinin yanında yeri geldikçe Türkiye açısından İspanya örneği ile ilgili göndermeler yapmasından kaynaklanmaktadır. Yazarın Fransa ve İspanya’da uzun yıllar görev yapmasının İspanya Anayasal sistemi ve terörle mücadele konularını daha ayrıntılı bir şekilde incelemesine yardımcı bir unsur olduğu değerlendirilmektedir.

Kitap okuyucuyu ayrılıkçı terör hareketlerinin köklerini anlamaya yardımcı olacak nispeten uzun bir giriş ile başlamaktadır. Bask bölgesine bir tür imtiyazlılık tanıyan foral sistemin kaldırılışı sonrasında “ekonomik uyum” adı altında bazı ayrıcalıkların tanınması ve öncesine giden ayrılıkçı eğilimlerin Sabino Arana tarafından Katolik, öze dönüşçü, safkan ırkçı milliyetçi felsefeye dönüşmesi ayrıntılı bir şekilde sunulmaktadır. Bir ideolog ve siyasetçi olan Sabino Arana, Bask bölgesi için özerklikten öte bağımsızlıkçı bir görüşü savunmuştur. Kurmuş olduğu Milliyetçi Bask Partisi (PNV) de esasta bağımsızlığı savunan bir çizgi izlemiş ve koşullara göre mümkün olanı da aramıştır.

Ayrılıkçı milliyetçi akımlarla mücadele eden İspanya aynı zamanda komünizmle de mücadele etmektedir. Ancak genel yaklaşım “Kızıl bir İspanya’nın Kırık bir İspanya’ya tercihi yönündedir.

1936 yılında General Franco’nun İspanya’da yönetimi ele geçirmesinden sonra baskıcı bir yönetim hakim olmuştur. İç Savaşta General Franco’nun ilk hedefi Euskadi olmuştur. Euskadi bombalanmış ve tüm dünya Basklıların mücadelesini faşist baskıcı rejime karşı direniş olarak görmüştür. İspanya Euskadi’deki muharebeyi kazanmış ancak yıllarca sürecek bir savaşı kaybetmiştir.

Bu dönem baskıcı yaklaşımların ayrılıkçı akımlarda etnik ve milliyetçi duyguları güçlendirdiği bir aşama olmuştur. PNV’nin 1950 yılların sonlarında Bask milliyetçilğinin önderi olma özelliğini de yitirmesi ile birlikte, siyasi yollarla kazanım elde etme konusundaki umutsuzluklar silahlı mücadeleyi, terörü beraberinde getirmiş;e Euskadi ve Özgür İnsan (Euskadi ta Askatasuna- ETA) isimli terör örgütü kurulmuştur. Alman asıllı Bask olan Federico Krutwig tarafından “Devrimci Savaş” ideolojisi ETA’ya benimsetilmiştir. Bundan sonra ETA sürekli olarak İspanya güvenlik güçlerini provoke eden eylemlerle kendi zeminini güçlendirmiştir. Yazara göre ETA kendi yaptığı eylemlerden daha çok Franco döneminin baskıcı rejiminin hataları sonunda gerek ait olduğu toplum, gerekse uluslararası alanda destek görmüştür. Franko döneminde yapılan terörle mücadele adı altında o bölgenin insanı üzerinde uygulanan baskıcı uygulamalar ETA’nın toplumsal zeminini genişletmiştir. Örneğin Burgos davası ETA’ya ve bu davada yargılanan 16 etarraya belki hiçbir zaman ulaşamayacakları mertebe kazandırmıştır.

Yazarın uzun giriş bölümündeki açıklamaları İspanya’daki ayrılıkçı milliyetçi akımları, terörün köklerini, Franco döneminin terörle mücadeledeki hatalarını ve Franco’nun ölümü sonrasında ortak mutabakata dayanan çoğul anayasanın hazırlanmasına ilişkin oluşan ortamı anlama bakımından oldukça faydalıdır. Bu bölüm dikkatli bir şekilde okunmadan müteakip bölümlerin yeterince anlaşılması güç gözükmektedir.

1978 Anayasası İspanya’nın terörle mücadelesinin temel rotasının da belirlenmesi açısından büyük önem taşıyan bir belgedir. Bu yüzden yazar, bu Anayasanın hazırlanışı ve temel unsurlarını ayrıntılı olarak incelemekte, hatta anayasa hazırlık aşamasındaki farklı tartışmaları da aktarmaktadır. 1978 Anayasası Franco dönenimin tüm karşıtlarını sisteme entegre etmeyi öncelik olarak benimseyen, çoğulcu ve demokratik bir anayasadır. Anayasa’nın hazırlanması ve sonrasında korunmasında Kral Don Juan Carlos’un katkıları yazar tarafından özellikle vurgulanmaktadır. Franco’dan milliyetçi Katolik bir rejim alan Kral, kademeli demokratikleşme sürecinin mimarı olmuştur. Bu alandaki en önemli katkısı, geniş bir toplumsal mutabakata dayanan, ayrılıkçı çevresel milliyetçiliklerin entegrasyonunu sağlamaya çalışan ve simetrik özerklikler sistemi öngören anayasanın oluşturulmasıdır. Kral Juan Carlos’un demokratikleşmeye katkısı demokratik bir anayasa ile sınırlı olmamış demokratik sistemin sürdürülmesi yönünde de olmuştur. Kralın özellikle 1981 yılındaki darbe girişimi sırasındaki tavrı İspanya’da demokrasinin kökleşmesi açısından büyük önem taşımaktadır.

1978 Anayasası ayrılıkçı milliyetçi hareketlere karşı İspanya’yı bir bütün olarak tutabilmek için simetrik özerklikler sistemi getirmiştir. Anayasa ile bir taraftan ülkenin üniter sistemi korunmaya çalışılırken diğer yandan farklı bölgelerin özerklik talepleri karşılanmaktadır. Bu yazarın sıkça bahsettiği “herkese kahve” deyimi ile ifade edilmektedir. Anayasanın en temel özelliklerinden birisi de ifade, dernekleşme ve siyasi örgütlenme özgürlüğüne ayrılıkçı düşüncelerin ifadesine ve partileşmesine elverecek ölçüde geniş tutulmasıdır. Yasaklanan husus ayrılıkçı söylem ve politikalar değil, terör ve şiddetin övülmesi, terör örgütleri ile organik bağ için bulunma olarak belirlenmiştir. Bu durum İspanya’nın ayrılıkçı terörle mücadele açısından önem arz eden bir konudur. Böyle bir özgürlükle şu ifade edilmek istenmiştir: ayrılıkçı bir fikir siyasi arenada savunulurken bunun için silaha, teröre başvurmaya gerek yoktur. Yazar yukarıda verilen ayrıntıya vurgu yaparak Bask örneğinin Türkiye’ye örnek olarak gösterilmesinde bunlara dikkate edilmesi gereğini vurgulamaktadır.

Yazar temel inceleme alanı olan İspanyanın 1978 sonrası terörle mücadele modelini 1978-1988 dönemi, 1988-1998 ve 1998-2006 dönemlerinde ayrı ayrı incelemektedir.

1978 sonrası dönem İspanya’da demokraside sorunların yaşandığı, terörle mücadelede Franco döneminden kalma bazı mücadele araç ve yöntemlerinin devam ettirildiği bir dönem olmuştur. Bu dönemdeki en dikkat çekici araçlardan birisi GAL olarak isimlendirilen karşı terör yapılanmasıdır. Bu yapılanma, Fransa’nın ETA terör örgütü üyelerine sağladığı lojistik destek, üs olma ve diğer unsurlarla mücadeleye yönelik olarak devlet eliyle oluşturulmuştur. Yazar GAL anti terör yapılanmasının devletle ilişkisini gösteren örneklere yer vermektedir. Zaten 1988 sonrasında demokratik mücadele modeline geçilmesi sonrasında GAL üyeleri yargı önüne çıkarılmış ve geçmişteki bu anti demokratik yapılanma ile yüzleşilmiştir.

1998 sonrasında Türkiye’deki yayın organlarında Bask modeli olarak tanıtılan ayrılıkçı terörle mücadele modeli 12 Ocak 1988 tarihli Ajuria Enea Anlaşması’na dayanmaktadır. Anlaşma, yasal siyaset karşılığı silah bırakmayı öngörmekte, teröristleri topluma kazandırmayı amaçlamaktadır. Modele göre, kan dökmemiş örgüt üyeleri pişmanlıktan yararlanmakta ve doğrudan siyaset yapma hakkına kavuşmaktadırlar. Wilkonson ilkeleri ile birlikte düşünüldüğünde, 1978 Anayasasının getirdiği özgürlükler ortamı modelin çekiciliği ve uygulanabilirliğini artırmıştır. Bu anlaşma aynı zamanda terör örgütleri ile anlaşmanın 9. Maddesi çerçevesinde görüşülebileceğini de düzenlemektedir. Ajuria Enea ile getirilen model klasik polisiye ve uluslararası alanda işbirliği unsurlarını ortadan kaldırmadan terörle mücadelede yeni unsurlar getiren özgün bir model niteliği taşımaktadır. Bu model, ayrılıkçı terörle mücadelede, karşı terör örgütlenmesinden diyaloga giden, demokratik sistem ve siyaset yoluyla sorunları çözmeyi amaçlayan bir modeldir. Ancak bu modele rağmen ayrılıkçı Bask milliyetçiliği terör boyutuyla demokratik İspanya’nın çözümlenmemiş bir sorunu olmaya devam etmektedir.

ETA’nın 1976 tarihinde sürekli ateşkes kararından sonraki 30 yılın önemli siyasal gelişmelerini aktaran kitap, ayrılıkçı terörle mücadele açısından İspanya ile Türkiye arasındaki benzer ve farklı yönlere ışık tutmaktadır. Yazar özellikle sonuç bölümünde İspanya’nın ayrılıkçı terörle mücadele modelinin Türkiye açısından nasıl değerlendirilebileceğine ilişkin temel tespitlerde bulunmaktadır. Bunlardan birincisi iki ülke arasında bazı olaylarda gözlemlenen benzerliklerin iki ülkenin gerek anayasal sistemi gerekse terörle mücadele bakımından herhangi bir benzerliğine işaret etmemesidir. Çünkü İspanya ile Türkiye’nin anayasal sistemleri birbirinden çok farklıdır. Farklılık sadece İspanya Anayasasının özerklik sistemi getirmesinden kaynaklanmamaktadır. İspanya Anayasasının özellikle ifade ve örgütlenme özgürlüğü açısından ileri bir düzeyde olması önemli bir unsurdur. Türkiye bu açıdan yol alması gereken bir noktada bulunmaktadır. Bu durum, terörle demokratik mücadeleyi öngören İspanya modeline uygun politikalar uygulanmasına engel teşkil etmektedir.

İkincisi ise, Anayasanın oluşmasındaki çoğulcu katılımcı yapıdır. Anayasa geniş bir uzlaşmaya dayanmalı ve esnek metinler olmalıdır. 1978 İspanya Anayasası uzlaşmayı esas alan ve katılımcı bir şekilde hazırlanmıştır. Bu açıdan da Türkiye ile arasında ayrılık söz konusudur.

Sonuç olarak, İspanya’daki ayrılıkçı terörle mücadele örneğini, ülkenin tarihsel süreç içinde geçirdiği evrim, anayasal sistemindeki gelişmeler, demokratikleşme bağlamında ortaya konan mücadele modeli inceleyen bu kitap, terörle mücadele konusundaki politika yapıcılar ve uygulayıcılar tarafından okunması gerekli bir kitaptır. Kitaptaki uyarılar da dikkate alınarak, İspanya’daki modelin bugünkü anayasal sistemimiz ve Türkiye’nin kendine has özellikleri nedeniyle birebir Türkiye aktarılması gibi bir yöntem sağlıklı bir yaklaşım olmayacaktır. Kitabın, terörle mücadelede yapılan hatalar ve doğrular konusundaki ipuçlarını yakalama noktasında faydalı olacağı düşünülmektedir.

Yorumunuz için teşekkürler. Vergi Dosyası

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s