E-VERGİLEME

Gig ve Paylaşım Ekonomisi ve Vergisel Boyutu

Gig Ekonomisi Nedir?

‘Gig’ kelimesi İngilizce’de ‘kısa süreli iş’, ‘sahne alma’ ve ‘gösteri’ gibi anlamları ifade etmek üzere kullanılmaktadır.

Gig ekonomisi, bağımsız (freelance) çalışanların ve kendi kendinin patronu olanların yarattığı bir ekonomi modeli olarak da tanımlanıyor. (1)

Cambridge Sözlüğü’ne göre ‘gig ekonomisi (gig economy): ‘bir işverene bağlı çalışmak yerine her biri ayrı ayrı ödenen ayrı işlerde çalışmak’ olarak tanımlanıyor. ‘Gig ekonomisi’ kısa süreli işlerin yaygın olduğu ve işletmelerin kısa süreli veya talep üzerine yapılan sözleşmeler gereği bir işverene bağımlı olmayan çalışanlarla anlaşmaların yapıldığı ortam olarak kendini gösteriyor. (2)

Gig ekonomisinde, teknoloji platformları aracılığıyla bireyler, işletmeler birbirlerine bağlanarak iş ya da iş akışlarını gerçekleştirilebilmektedir. Bu işler karşılığında da gelir elde edilmektedir. Gig ekonomisinde genelde ödeme müşteri tarafından dijital platforma yapılmaktadır. Daha sonra dijital platform, ilgilinin sahibinin payını yüzde olarak öder. (2)

Paylaşım Ekonomisi Nedir?

“Paylaşım ekonomisi” İngilizce’deki ‘sharing economy’ kavramının birebir çevirisi. Paylaşım ekonomisi, genel olarak üretim faktörlerinden ‘insan, fiziki ve/veya entelektüel sermayenin ortak kullanımına dayalı işleyen ortam’ şeklinde tanımlanıyor. İşin özünde fiziki ve/veya entelektüel varlıkların ortaklaşa kullanımı yatıyor. Paylaşım ekonomisinin en önemli özelliği, bireylerin tam kapasite kullanmadıkları varlıklarını paylaşarak gelir elde etmesidir. (3)

Örneğin UBER, gig ekonomisine bir örnektir. Sistem tarafların bir araya geldiği platform sunuyor. Araç sahipleri, UBER’in sunduğu platform üzerinden hizmet vermektedirler. Ancak, burada yapılan işin ücret karşılığı bir iş mi olduğu veya farklı bir şekilde nitelendirilip nitelendirilemeyeceği hususları tartışmalı.

Örneğin Armut.com üzerinden bağımsız çalışan boyacı, tamirci, temizlikçi, tesisatçı vs birçok kişiyi bulabilmek mümkün. GittiGidiyor üzerinden satış yaparak büyük e-ticaret firmalarına fark atan bağımsız satıcıların yanı sıra, Idemama.com üzerinden iş yapan bağımsız grafik tasarımcılarını da unutmamak gerek. Tüm bunlar, işçi-işveren ilişkisinden sıyrılmış, kendi işini yapan, zaman mekân bağımsız çalışabilen, bağımsız serbest çalışanların oluşturduğu güçlü bir ekonomi. (4)

Instagram ise yine bir platform oluşturuyor. Bu platformda takipçi sayınıza bağlı olarak kişisel sayfanızda markaların reklam bütçelerinden veya tanıtımına katkı verdiğiniz ürünlerden gelir elde edebilirsiniz. Veya fotoğraflarınızı satabilirsiniz. (5)

Gig ve Paylaşım Ekonomisinin Vergisel Boyutu

Kahraman (6) tarafından gig ve paylaşım ekonomisinin vergisel durumu ile ilgili tespitler yerinde bir şekilde yapılmış. Aşağıda aynen sunuyoruz:

“Gelir türleri sırasıyla ‘ticari kazanç, zirai kazanç, serbest meslek kazancı, ücret, menkul sermaye gelirleri, gayrimenkul sermaye gelirleri, diğer kazanç ve iratlar (değer artış kazançları gibi)’ şeklinde sıralanır.

Gig / paylaşım ekonomisi kazançlarını bu gelir unsurlarından biri olarak değerlendirebiliriz. Örneğin e-ticaret yapılması halinde sağlanan gelir ticari kazanç, kişilerin ürettikleri fotoğraf satışı veya kiralanması karşılığında elde edilen gelir serbest meslek kazancı olarak karşımıza çıkar. Özellikle e-ticaret yapılması halinde; satış Türkiye’de bulunan bir sunucuyu (server) kiralayarak veya satın alarak internet üzerinden yapılıyorsa bu durumda elde edilen kazançlar Türkiye’de ticari kazanç olarak vergilendirilir.

Internet üzerinden yapılan satışlarda, elde edilen kazancın sunucunun bulunduğu ülkede vergilendirilmesi gerekir. Ancak gig veya paylaşım ekonomisinde mal ve hizmet satışı dışındaki gelir yaratan faaliyetlerde birden fazla taraf işin içine girince vergileme karmaşık hale geliyor. Neden? Çünkü teknoloji sayesinde ortaya çıkan platformlarda birden fazla taraf var.

Yukarıda belirttiğimiz Instagram örneğinde üç farklı taraf var. Bunlar ‘takipçi’, ‘reklam veren’ veya ‘ürün tanıtımı yaptıran’ ile içerik oluşturan. Instagram platformunda takipçi sayısına bağlı olarak içerik üreticisi sayfa sahibi markaların reklam bütçelerinden veya tanıtımına katkı verilen ürünler üzerinden gelir elde edebilir.

Şimdi gig veya paylaşım ekonomisinde ‘gelir elde eden kişi’ bir işverene bağlı ve o işverenin talimatları altında çalışmıyor. Bir faaliyetin serbest meslek faaliyeti olup olmadığı aşağıdaki unsurlara bağlı. Faaliyetin; sermayeden çok şahsi zaman ayırmaya, ilmi veya mesleki bilgiye veya ihtisasa dayanması, bir işverene bağlı olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılması, devamlı olması gerekiyor. Devamlılık olmadığında elde edilen kazanç arızi serbest meslek kazancı olarak ortaya çıkar.

Devamlılık halinde gelir elde edenin mükellefiyeti oluştuğundan; ‘defter tutma’, ‘makbuz düzenleme’, ‘katma değer vergisi’ ve ‘geçici vergi yükümlülükleri’ söz konusu oluyor. Serbest meslek faaliyetinin arızi olarak yapılması halinde ise bu mükellefiyetlerden ‘katma değer vergisi’ ve ‘geçici vergi’ yükümlülüğü, ‘defter tutma’ ve ‘makbuz düzenleme zorunluluğu’ da söz konusu olmaz.

Sonuç olarak gig veya paylaşım ekonomisi alışılmış yöntemler dışında işleyişe sahip olduğu için vergilemesinde de zorluklar ortaya çıkıyor. Bu sorunların çözümü vergi idaresi, meslek mensupları ve akademik çevreler tarafında ele alınarak değerlendirmelerin yapılması gerekir.”

Gelir İdaresi Gig ekonomisi kapsamında yapılan işlemleri takip için 464 Sıra No.lu VUK Tebliği ile düzenleme yaptı. Düzenleme ile, gig ekonomisi kapsamında yapılan işlemlerin aylık dönemler itibariyle Gelir İdaresi Başkanlığına bildirilmesi söz konusu olmaktadır.

02.09.2018

vergidosyasi.com

 


Kaynaklar: 

(1) Gökhan Ahi, Gig Ekonomisi -I, http://digitalage.com.tr/makale/gig-ekonomisi-i/

(2) Abdulkadir Kahraman, Çevrimiçi Olmak ya da Olmamak, https://home.kpmg.com/tr/tr/home/gorusler/2018/08/cevrimici-olmak-ya-da-olmamak.html (Erişim, 02.09.2018)

(3) Kahraman, a.g.m.

(4) Ahi, a.g.m.

(5) Kahraman, a.g.m.

(6) Kahraman, a.g.m.

 

Yorumunuz için teşekkürler. Vergi Dosyası

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s