KAVRAMLAR

TORBA KANUN (YASA) NEDİR? VERGİ DÜZENLEMESİ TORBA KANUNLA YAPILIR MI?

Torba Kanun Nedir?

Son dönemde vergilemeye ilişkin pek çok kanuni düzenlemenin “Torba Kanun” veya “Torba Yasa” olarak isimlendirilen kanunlara konu olması nedeniyle torba kanun veya yasanın ne anlama geldiği konusuna değinme gereği hissettik.

T.D.K Sözlüğünde torba, “genellikle pamuk ve kıldan dokunmuş, türlü boy ve biçimde, ağzı büzülüp bağlanabilen araç”: 2. Genellikle plastikten veya kâğıttan yapılmış, içine öteberi koymaya yarayan, çeşitli büyüklükte olabilen taşıma gereci, poşet” şeklinde tanımlanmıştır. Torba yasa da bu tanımdan hareketle içine birden çok konu ve kanunu ilgilendiren düzenlemelerin tek kanunda yapılmasından hareketle bu ismi almıştır.

Torba kanun veya yasa, birden çok ve farklı konuları düzenleyen ve çeşitli kanunlarda, kanun hükmünde kararnamelerde değişiklikler öngören düzenlemelerdir (1), (2).

Torba yasalar, hızlandırılmış kanun yapma yöntemi olarak kabul edildiği için, iktidarların çok sevdiği bir kanun türüdür. Esas komisyonlara gitmesi gereken hususlar, inceleme, tartışma, katkı süreçlerinden geçmeden hızlıca çıkarılır. Acil ve özel durumlar dışında başvurulmaması gereken bir kanun yapma yöntemidir.

Torba kanun veya yasa, “zorunluluk olmadığı halde birden fazla kanunda değişiklik öngören kanun ya da aralarında zorunlu ilişki olmayan birden fazla kanunu değiştiren kanun” şeklinde tanımlanabilir (3).

Bir kanunun torba kanun olup olmadığının temel göstergelerinden birisi, kanun başlığıdır. Torba kanunların başlığı, içerik itibariyle yürürlükteki birden fazla kanunu etkilediği için genellikle “çeşitli kanunlarda” “ve diğer kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde” adlandırılır. (Şeref İBA)

Torba Kanunların genel özelliklerine özellikleri aşağıdaki gibi sıralanabilir: (Aslan, 2017: 43-44):

  • Bir hukuk dalını sistematik, ahenkli ve bütünlük içinde düzenlemezler.
  • Bünyelerinde çok sayıda mevzuata yönelik düzenleme barındırmaktadırlar.
  • Bazı Kanunlarda…, Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde…, Çeşitli Kanunlarda…, A Kanunu ile ….  vb. biçimde başlıklar taşırlar.
  • Genel olarak torba kanunlarda başlangıç, amaç, temel ilkeler vb. ara başlıklar gibi ayrımlara yer verilmemektedir.

Torba Yasa Uygulaması Evrensel Hukuk Normlarına Uymuyor.

Mahfi Eğilmez “Torba Yasa Faciası” isimli yazısında M.Ö. 98 yılına uzanan bir geçmişe ışık tutarak, torba yasa uygulamasının hukuk ilkelerine aykırılığına aşağıdaki cümlelerle ortaya koyuyor:

“Roma hukukunun önemli yasalarından birisi olan Lex Caecilia Didia M.Ö. 98 yılında Roma’da Caecellius Metellus Nepos ve Titus Didius adlarındaki iki konsül tarafından yürürlüğe sokulmuş. Yasa iki maddeden oluşuyor. İlk madde bir yasanın duyurulması ve oylanması için gerekli en az süreyi belirliyor. İkinci madde ise; “İnsanlar tek bir karmaşık yasada toplanmış farklı konular hakkında bir sonuca varmaya zorlanamazlar” hükmünü taşıyor. Yani yasanın ikinci maddesi, farklı konuların tek bir yasada toplanmasının doğru olmadığını, bunların ayrı yasalarla çıkarılması gerektiğini kurala bağlıyor. Böylelikle insanlar tek bir yasada toplanmış farklı konulardan beğendiğini kaybetmemek için beğenmediğini de kabul etmeye zorlanmamış oluyor.

Gelişmiş demokrasilerde bu ilkeye azami saygı gösteriliyor. Bizde ise özellikle 1980’ler sonrasında başlayan torba yasa uygulamalarıyla bu ilke çoğu kez çiğnenir oldu. Birbirinden çok farklı yasal düzenlemeler, parlamentodan geçiş kolaylığı sağlamak için bir torba yasada toparlanıyor ve öylece görüşülüyor. Bu torba yasalara herkesin onaylayacağı düzenlemelerin yanına tartışmalı konular da konuyor ve tartışmalı konulara yönelebilecek itirazların önü kesilmiş oluyor.”

Torba Kanun Uygulaması Mevzuata Aykırı

Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte (Md. 17)  “Konu itibarıyla aralarında bağlantı bulunması sebebiyle birden fazla mevzuatta düzenleme yapılmasını gerektiren hâller dışında, bir çerçeve taslak ile birden fazla düzenlemenin hükümlerinde değişiklik yapılamaz. Yapılacak değişiklikler her düzenleme için ayrı ayrı çerçeve taslaklar ile yapılır.” düzenlemesi yer almaktadır. Bu düzenlemeye göre torba yasalar mevzuata aykırı. Ancak burada mevzuat hazırlama konusundaki düzenlemenin Yönetmelik gibi alt mevzuat normu ile düzenlemesi önemli bir uygulama veya uygulanabilirlik sorunu oluşturmaktadır.

Torbadan Çıkan Vergi Düzenlemeleri Sorunu

Vergi düzenlemelerinin torba kanunlarla yapılması, yapılan düzenlemelerin kamuoyu tarafından etkin takibini engellemektedir. Vergi düzenlemesi ile nasıl bir vergi ihdas edildiği, kime veya hangi unsura vergi avantajı sağlandığı gibi hususları görmek mümkün olmamaktadır. Ayrıca, torba yasalara eklenen vergisel konuların, üzerinden yeterince çalışmamış olması pek çok mahzuru da beraberinde getirmektedir.

Genel olarak kanun yapma tekniği açısından sıkıntılı olan torba kanun uygulamasının  (5) özellikle vatandaş üzerindeki akçalı yükleri artıran veya azaltan yönü ile vergiler açısından önemi bir kat daha artmaktadır.

15.04.2019

Hasan AYKIN

vergidosyasi.com

Kaynaklar:

(1) Teziç, E. (2015). “Torba Kanun”, Uluslararası Yasa Yapma Tekniği Sempozyumu-27-28 Mart 2015, Türkiye Barolar Birliği Yayını, Şubat 2016, Ankara, ss. 335-342.

(2) İba, Ş. (2011) “Ülkemizde “Torba Kanun” ve “Temel Kanun” Uygulamaları”, Ankara Barosu Dergisi, 2011/1, ss.197-202.

(3) Bakırcı, F. (2015). “Yasama Sürecinin Hızlandırılması ve Sakıncaları”, Uluslararası Yasa Yapma Tekniği Sempozyumu-27-28 Mart 2015, Türkiye Barolar Birliği Yayını, Şubat 2016, Ankara, ss.21-61.

(4) Aslan, C.B. (2017), Vergi Uygulamasında Torba Kanunlar, Siyasal Kitabevi, 2017.

(5) Yılmaz G. ve Biyan Ö., “Kanun Yapma Tekniği Açısından Vergi Kanunlarının Değerlendirilmesi”, Vergi Dünyası, Eylül 2017.

Mahfi Eğilmez, “Torba Yasa Faciası”, Kendime Yazılar, 04.10.2017, https://www.mahfiegilmez.com/2017/10/torba-yasa-facias.html

Şeref İBA, “ÜLKEMİZDE “TORBA KANUN” VE “TEMEL KANUN” UYGULAMALARI”, 2011 / 1 Ankara Barosu Dergisi, http://www.ankarabarosu.org.tr/siteler/ankarabarosu/tekmakale/2011-1/2011-1-7-1.pdf

 

EK: TORBASIZ KANUN YAPAMIYORUZ.

Son dönemdeki düzenlemelere bakıldığında Torba Kanun (Yasa) Şeklindeki yasaların genel uygulama haline geldiği görülmektedir. Aşağıda pek çok torba kanun örnekleri yer almaktadır.

Tablo: Son Dönemdeki Kanuni Düzenlemelerin Niteliği (Torba ve Diğer)

1 7221 14.02.2020 COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN Torba
2 7218 28.01.2020 DEVLET MEZARLIĞI HAKKINDA KANUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN Torba
3 7201 21.12.2019 KAMULAŞTIRMA KANUNU İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
4 7196 6.12.2019 BAZI KANUNLARDA VE 375 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
5 7194 5.12.2019 DİJİTAL HİZMET VERGİSİ İLE BAZI KANUNLARDA VE 375 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN Torba
6 7198 21.12.2019 2018 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESAP KANUNU KESİN HESAP
7 7197 21.12.2019 2020 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE KANUNU BÜTÇE
8 7193 21.11.2019 DİJİTAL HİZMET VERGİSİ İLE BAZI KANUNLARDA VE 375 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN Torba
9 7192 12.11.2019 ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
10 7191 6.11.2019 SU ÜRÜNLERİ KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TEK
11 7190 24.10.2019 GÜMRÜK KANUNU VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN Torba
12 7188 17.10.2019 CEZA MUHAKEMESİ KANUNU VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
13 7186 17.07.2019 GELİR VERGİSİ KANUNU İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN Torba
14 7183 11.07.2019 TÜRKİYE TURİZM TANITIM VE GELİŞTİRME AJANSI HAKKINDA KANUN TEK
15 7182 4.07.2019 SPORDA ŞİDDET VE DÜZENSİZLİĞİN ÖNLENMESİNE DAİR KANUN İLE BAŞARILI SPORCULARA AYLIK BAĞLANMASI İLE DEVLET SPORCUSU UNVANI VERİLMESİ HAKKINDA KANUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA İLİŞKİN KANUN TORBAYA UYGUN
16 7181 4.07.2019 TAPU KANUNU VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
17 7180 27.06.2019 BAZI KANUN VE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
18 7179 25.06.2019 ASKERALMA KANUNU TEK
19 7176 30.05.2019 BAZI KANUNLAR İLE 635 SAYILI KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
20 7175 23.05.2019 TURİZMİ TEŞVİK KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN TEK
21 7174 23.05.2019 KAPADOKYA ALANI HAKKINDA KANUN TEK
22 7167 21.02.2019 YÜKSEKÖĞRETİM KURUMLARI TEŞKİLATI KANUNU İLE KAMU MALÎ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
23 7166 21.02.2019 SOSYAL HİZMETLER KANUNU İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
24 7165 20.02.2019 CEZA MUHAKEMESİ KANUNU VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
25 7164 14.02.2019 MADEN KANUNU İLE BAZI KANUNLARDA VE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMEDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
26 7163 18.01.2019 SİNEMA FİLMLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE SINIFLANDIRILMASI İLE DESTEKLENMESİ HAKKINDA KANUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TEK
27 7162 18.01.2019 GELİR VERGİSİ KANUNU İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
28 7161 17.01.2019 VERGİ KANUNLARI İLE BAZI KANUN VE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
29 7159 27.12.2018 KARAYOLLARI TRAFİK KANUNU İLE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
30 7157 22.12.2018 2017 YILI MERKEZİ YÖNETİM KESİN HESAP KANUNU KESİN HESAP
31 7156 22.12.2018 2019 YILI MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇE KANUNU BÜTÇE
32 7155 6.12.2018 ABONELİK SÖZLEŞMESİNDEN KAYNAKLANAN PARA ALACAKLARINA İLİŞKİN TAKİBİN BAŞLATILMASI USULÜ HAKKINDA KANUN TEK
33 7153 29.11.2018 ÇEVRE KANUNU VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
34 7152 21.11.2018 TÜRKİYE ODALAR VE BORSALAR BİRLİĞİ İLE ODALAR VE BORSALAR KANUNU İLE ESNAF VE SANATKÂRLAR MESLEK KURULUŞLARI KANUNUNDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN Torba
35 7151 15.11.2018 SAĞLIKLA İLGİLİ BAZI KANUN VE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TORBAYA UYGUN

Yorumunuz için teşekkürler. Vergi Dosyası

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s