VERGİ DOSYASI

Mükellef Tanımı

Mükellef Arapça kökenli bir kelime olup, kendisine külfet yüklenmiş, görev veya zahmet verilmiş kimse anlamına gelmektedir. Türk Dil Kurumu mükellefi, “vergi vermekle yükümlü olan kimse veya kuruluş” olarak tanımlanmaktadır[1].

Mükellef kelimesi yerine “yükümlü”, “ödevli”  kelimeleri[2] de kullanılmaktadır. Nitekim gerek akademik çalışmalarda gerekse mevzuat düzenlemelerinde mükellef ve yükümlü kavramlarının birbirleri yerine sıklıkla kullanılması söz konusudur. Bu çalışmada, daha yaygın kullanımı olan “mükellef” kelimesi tercih edilmiştir.

Vergilendirme ilişkisinde mükellef, kamu hukukundan doğan yetkisine dayanarak vergi koyan devlete karşı maddi ve şekli yükümlülükleri olan kişidir[3].

Vergi mükellefi, vergi hukuku ilişkisi içindeki hak ve ödevlere sahip olan kişileri ifade eder. Söz konusu ödevler bir vergi borcunun ödenmesine veya vergilendirmenin şekli görevlerinin yerine getirilmesine ilişkin olabilir[4].

Vergi Usul Kanununda Mükellef Kavramı

Vergi Usul Kanununun 8 inci maddesinde mükellef tanımı yapılmıştır. Buna göre mükellef, vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu terettüb eden gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlanmıştır.

Mükellef kelimesi, devletle vatandaş arasındaki ilişkide ödev boyutunu öne çıkarmaktadır. Bir tarafta devlet diğer tarafta karşı kazancının bir kısmını veya belli faaliyetlerinin sonucu olarak belli miktar parayı devlete vermek zorunda olan kişi söz konusudur. Anayasa’da vergilemeye ilişkin hususların “Vergi ödevi” başlığı ile düzenlenmesinde de ödeve yapılan vurgu görülmektedir. Anayasa’nın 73 üncü maddesinin birinci fıkrasında “Madde 73 – Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.” hükmü yer almaktadır.

Gümrük Kanununda Mükellef (Yükümlü) Kavramı

Gümrük mevzuatında mükellef yerine yükümlü kavramının tercih edildiği görülmektedir. Nitekim, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre “yükümlü”, gümrük vergilerini ödeme zorunluluğunu yerine getirmekle sorumlu bütün kişileri ifade etmektedir. (8/b ve 11. bent)

 

DİPNOTLAR

[1] TDK, Büyük Türkçe Sözlük,

[2] Selahattin Tuncer, Vergi Hukuku ve Uygulaması, Yaklaşım Yayınları, Ankara, Mart-2003, s. 128

[3] Halûk Egeli ve Mehmet Dağ, “Türk Vergi Hukuku Açısından Mükellef Haklarının Değerlendirilmesi”, Maliye Dergisi, Sayı 163, Temmuz-Aralık 2012, s. 131.

[4] Güneş Çetin, Mükellef Hakları ve Vergiye Gönüllü Uyum, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Celal Bayar Üniversitesi SBE, Manisa 2010, s. 13.