AKLAMA VE TERÖRÜN FİNANSMANI

MESLEK MENSUPLARININ MASAK YÜKÜMLÜLÜKLERİ

 Dr. Hasan AYKIN

PDF Formatı

GİRİŞ

Meslek mensuplarının (SMMM, YMM) pek çok mevzuattan kaynaklı yükümlülüğü söz konusu. Bu yükümlülüklerden bir tanesi de karapara aklama ve terörün finansmanı ile mücadeleye ilişkindir.

Söz konusu yükümlülüklere ilişkin ikincil mevzuat ve rehberler Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) tarafından hazırlanmaktadır. Yükümlülüklere uyumun denetimi ve aykırı davranışlara müeyyide uygulaması da esas itibariyle MASAK tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle, aklama ve terörün finansmanı kapsamındaki yükümlülükler, kamuoyundaki yaygın tabiri ile, “MASAK yükümlülükleri” şeklinde ifade edilmektedir.

Meslek mensupları tarafından vergi ve sgk alanındaki yükümlülükler kadar bilinmeyen MASAK yükümlülükleri, uzun vadede sıkıntı doğurabilecek sonuçlara (adli ve idari cezalar) neden olabilecek niteliktedir. Bu nedenle, genel hatları ile de olsa söz konusu yükümlülüklerin gözden geçirilmesinde fayda vardır.

Bu çalışmada meslek mensuplarının MASAK kapsamındaki yükümlülüklerine yer verdik. Konuya ilişkin temel mevzuatı ve meslek mensupları için MASAK tarafından hazırlanmış Rehberi de aşağıda bilginize sunduk. Faydalı olması dileği ile.

MESLEK MENSUPLARI “SINIRLI YÜKÜMLÜ MÜ?”, “TAM YÜKÜMLÜ MÜ?”

MASAK yükümlülükleri her mükellef için öngörülmemiştir. Kimlerin yükümlü olacağı hususunda 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun ve ilgili yönetmeliklere bakmak gerekir.

5549 sayılı Kanunun 2. maddesinde “Yükümlü” kapsamında değerlendirilecekler sayılmış, aynı zamanda Bakanlar Kurulunca belirlenecek diğer alanlarda faaliyet gösterenlerin de yükümlü olarak değerlendirileceği belirtilmiştir. Bu yetki çerçevesinde anılan Yönetmeliğin 4. maddesinin birinci fıkrasının (t) bendi ile meslek mensupları yükümlüler arasına dahil edilmiştir. Söz konusu bent hükmü aşağıdaki gibidir:

“t) Şirket, vakıf ve dernek kurulması, idaresi ve devredilmesi gibi işlerle sınırlı olmak üzere, bir işverene bağlı olmaksızın çalışan serbest muhasebeci ve serbest muhasebeci mali müşavirler ile yeminli mali müşavirler”

Meslek mensupları anılan bent hükmü uyarınca sınırlı konularda aklama ve terörün finansmanı ile mücadelede “yükümlü” olmuşlardır. Meslek mensuplarının her türlü mesleki işleminden değil; sadece sınırlı konulardaki iş ve işlemleri için yükümlü kılınması  aklama konusunda standart koyucu uluslararası kuruluş olan Mali Eylem Görev Gücü (Financial Action Task Force—FATF) Tavsiyeleri ile uyumluluk göstermektedir.

Ancak, 02.01.2010 tarihinde yürürlüğe giren Yönetmelik Değişikliği[1] ile bir işverene bağlı olmaksızın çalışan SMMM ve YMM’ler herhangi bir faaliyet alanı sınırlaması olmaksızın yükümlü haline gelmişlerdir. Sınırlı yükümlü olan meslek mensupları TAM YÜKÜMLÜ yapılmıştır. Ayrıca maddeye yeni bir bent ((u) bendi) eklenmek suretiyle finansal piyasalarda denetim yapmakla yetkili bağımsız denetim kuruluşları da yükümlü grupları arasına tam yükümlü olarak dahil edilmiştir.

Söz konusu kapsam genişletmesi aklama konusunda standart koyucu kuruluş olan FATF tavsiyeleri ile uyumsuz hale gelmiş, yükümlüğün kapsamı anlaşılmaz bir şekilde genişletilmiştir.

Meslek mensuplarının yükümlülük kapsamını genişleten ve bağımsız denetim kuruluşlarını aklama ve terörün finansmanı açısından yükümlü grubuna dahil eden düzenlemelere karşı, Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB) tarafından Danıştay nezdinde dava açılmıştır. Bu dava neticesinde önce yürütmenin durdurulması kararı verilmiş[2], idarenin itirazı üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu yürütmenin durdurulması kararını kaldırmış[3], daha sonra 10. Daire tarafından davaya konu bent hükümleri iptal edilmiştir[4]. İptal üzerine Başbakanlık ve Maliye Bakanlığı bu kez Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna Danıştay 10. Dairesinin kararının iptali için Ağustos 2014’te temyiz talebinde bulunmuştur. Bu talep üzerine Danıştay Dava Daireleri Kurulu 11.02.2015 tarihli ve E:2014/3871 K:2015/330 sayılı Kararı ile Danıştay 10. Daire tarafından verilen iptal kararının bozulması yönünde karar vermiştir.

Yukarıda özetlenen hukuki süreç sonunda, mevcut durum itibariyle, bir işverene bağlı olmaksızın çalışan meslek mensupları ve bağımsız denetim kuruluşları TAM YÜKÜMLÜ durumundadır. Bu kapsamda tüm yükümlüler için getiril MASAK yükümlülüklerini yerine getirmekle mükelleftirler.

MESLEK MENSUPLARININ MASAK YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Meslek mensupları son düzenlemeler çerçevesinde tam yükümlü haline gelmiştir. Buna göre meslek mensuplarının tüm mesleki iş ve işlemleri için yükümlülükleri söz konusudur. Aşağıda yükümlülük türleri ana hatları ile özetlenmiştir. Yükümlülüklerin ayrıntısı için yazımızın sonunda yer verilen REHBER’e müracaat edilebilir.

Kimlik Tespit Yükümlülüğü:

Yükümlülerin kendileri nezdinde yapılan veya aracılık ettikleri işlemlerde işlem yapılmadan önce, işlem yapanlar ile nam veya hesaplarına işlem yapılanların kimliklerinin tespit edilmesini içermektedir (5549 sayılı Kanun md.3).

Bu yükümlülüğün meslek mensupları açısından çok sorun teşkil eden ve ilave bir yük getiren sorumluluk olmadığını belirtmek gerekir. Zaten her meslek mensubu müşterilerinin kimlik bilgilerini almaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken husus, yükümlülük kapsamında alınması gereken kimlik bilgi ve belgelerinin muhafazasına ilişkindir. Söz konusu bilgilerin müşterilik ilişkisi bitiminden itibaren sekiz yıl muhafazası ve istenildiğinde ibrazı gerekir.

Şüpheli İşlem Bildirimi Yükümlülüğü:

Yükümlüler nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılan veya yapılmaya teşebbüs edilen işlemlere konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde edildiğine veya yasa dışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir hususun bulunması halinde bu işlemlerin yükümlüler tarafından Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığına (MASAK) bildirilmesini içermektedir (5549 sayılı Kanun, md. 4).

Bu yükümlülük oldukça sıkıntılıdır. Meslek mensuplarının müşterilerinin suç fiili teşkil edebilecek fiillerine veya ekonomik ve ticari mantığı olmayan para hareketlerine muttali olmaları durumunda bunu şüpheli işlem bildirimi ile MASAK’a bildirmeleri gerekmektedir. Örneğin, defter ve belgesini tutmakta olduğunuz mükellefin akaryakıt kaçakçılığına karıştığından şüphelendiğinizde bu şüphenizin MASAK’a bildirimi gerekmektedir. Veya mükellefin banka bilgilerinde mükellefin büyüklüğü veya iş hacmi ile orantısızın para hareketleri olduğunu gördünüz. Bu durumu da bildirmeniz söz konusu. Tüm bu bildirimleri yaparken, mükellefin böyle bir bildirim yaptığınızdan haberinin olmaması da gerekmektedir.

Mükellef-meslek mensubu ilişkileri açısından sorun doğurabilecek bir alan. Uluslararası standartlarla da uyumlu değil. Uluslararası standartlarda meslek mensuplarının sorumluluğu çok sınırlı alanlara münhasır. Konuya ilişkin ayrıntı için aşağıdaki çalışmamıza bakınız:

MESLEK MENSUPLARININ KARAPARA AKLAMA VE TERÖRÜN FİNANSMANI KAPSAMINDAKİ YÜKÜMLÜLÜKLERİ VE MÜEYYİDELER

Şüpheli İşlem Bildiriminde Bulunulduğunun İfşa Edilmemesi:

Yükümlüler, MASAK Başkanlığına şüpheli işlem bildiriminde bulunulduğunu, yükümlülük denetimi ile görevlendirilen denetim elemanları ile yargılama sırasında mahkemeler dışında, işleme taraf olanlar dahil hiç kimseye açıklayamazlar (5549 sayılı Kanun md. 4)

Sürekli Bilgi Verme Yükümlülüğü:

5549 sayılı Kanunun 6. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, yükümlüler taraf oldukları ve aracılık ettikleri işlemlerden, Maliye Bakanlığınca belirlenecek tutarı aşanları MASAK Başkanlığına bildireceklerdir.

Bilgi ve Belge Verme Yükümlülüğü:

MASAK Başkanlığı ve 5549 sayılı Kanunda sayılan denetim elemanları tarafından istenilecek her türlü bilgi, belge ve bunlara ilişkin her türlü ortamdaki kayıtları, bu kayıtlara erişimi sağlamak veya okunabilir hale getirmek için gerekli tüm bilgi ve şifreleri tam ve doğru olarak vermeyi ve gerekli kolaylığı sağlamayı kapsamaktadır.

Muhafaza ve İbraz Yükümlülüğü: Yükümlülerin, 5549 sayılı Kanunla getirilen yükümlülüklere ve işlemlerine ilişkin her türlü ortamdaki belgeleri düzenleme tarihinden, defter ve kayıtları son kayıt tarihinden, kimlik tespitine ilişkin belgeleri ise son işlem tarihinden itibaren sekiz yıl süreyle muhafaza ve istenmesi halinde yetkililere ibraz etme yükümlülüğü bulunmaktadır.

Burada saklama ve ibraz yükümlülüğünün 8 yıl olduğu hususuna dikkat edilmelidir. Bazı belgeler için bu 8 yıllık süre ilgili müşterinizle ilgili son işlem tarihinden itibaren işlemeye başlıyor. Örneğin, 2015 yılında MASAK yükümlülükleri kapsamında müşterinizin kimlik tespiti ile ilgili yükümlülüklerinizi yerine getirdiniz. Müşterinizle en son 2020 yılında işleminiz oldu. Sonra iş ilişkiniz bitti. Kimlik tespiti ile ilgili beleleri 2028 yılına kadar saklamanız gerekecek.

YÜKÜMLÜLÜKLERE AYKIRI DAVRANIŞLARIN MÜEYYİDESİ

Yükümlülüklere aykırı davranışlar için, yükümlülük ihlal türüne göre 5549 sayılı Kanunda belirtilen idari ve adli para cezası ile hapis cezası söz konusu olabilmektedir.

İdari Ceza

5549 sayılı Kanunun 13’üncü maddesinin birinci fıkrasına göre; aynı Kanunun 3’üncü maddesinde yer alan kimlik tespiti yükümlülüğü, 6’ncı maddesinde yer alan devamlı bilgi verme yükümlülüğü ve 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan şüpheli işlem bildirimi yükümlülüğünün ihlallerinde MASAK tarafından beşbin Türk Lirası idari para cezası verilir. Örneğin, meslek mensubu müşterilerine ilişkin kimlik tespit işlemlerini Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik ile diğer ilgili mevzuata uygun usul şartlarına uygun şekilde gerçekleştirmediği takdirde beşbin TL ceza ile tecziye edilecektir.

28.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 6545 sayılı Kanunun 88’inci maddesiyle eklenen 5549 sayılı Kanunun 13’üncü maddesinin beşinci fıkrasına göre, kimlik tespiti yükümlülüğü, şüpheli işlem bildirimi yükümlülüğü, devamlı bilgi verme yükümlülüğü ve eğitim, iç denetim, kontrol ve risk yönetim sistemleri ile diğer tedbirler yükümlülüklerine aykırı davranan yükümlülere uygulanacak idari para cezasının toplam tutarı; her bir yükümlülük için, ihlalin yapıldığı yıl itibarıyla, mezkur Kanunun 13’üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında iki kat idari para cezası uygulanacak banka, finansman şirketi, faktoring şirketi, finansal kiralama şirketi, sigorta ve reasürans şirketi, emeklilik şirketi, sermaye piyasası kurumu veya yetkili müessese için on milyon Türk lirasını bunlar dışında kalan yükümlüler için bir milyon Türk lirasını aşamaz. Üst tutardan ceza uygulanan yükümlüler nezdinde takip eden yılda aynı neviden bir yükümlülük ihlali olması durumunda bu hadler iki kat olarak uygulanır. Örneğin, meslek mensubu 20 müşterisine ilişkin olarak kimlik tespit yükümlülüğünü mevzuata uygun şekilde yapmamış ise 100.000 TL ceza alabilecektir.

Adli Ceza

5549 sayılı Kanunun 14’üncü maddesine göre; aynı Kanunun 4’üncü maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen “yükümlülerin şüpheli işlem bildiriminde bulunulduğunu, yükümlülük denetimi ile görevlendirilen denetim elemanları ve yargılama sırasında mahkemeler dışında hiç kimseye açıklayamayacakları” şeklindeki yükümlülüğün ihlali ile 7’nci maddesinde belirtilen bilgi ve belge verme ve 8’inci maddesinde belirtilen muhafaza ve ibraz yükümlülüklerinin ihlali halinde bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Örneğin, bir meslek mensubu müşterisi ile ilgili olarak şüpheli işlem bildiriminde bulunduğunu ifşa etmesi durumunda hapis cezası ile karşılaşabilecektir. Aynı şekilde 8 yıl olarak öngörülmüş olan saklama ve ibraz yükümlülüğünün yerine getirilmemesi durumunda da hapis cezası söz konusu olacaktır.

SONUÇ

MASAK yükümlülükleri pek çok meslek mensubunca yeterince bilinen bir yükümlülük değildir. Ancak meslek mensubunun bir müşterisinin karapara aklama veya terörün finansmanı suçu ile ilgili fiilleri işlediği yönünde incelemeler yapılması ile birlikte meslek mensupları da inceleme radarına girebilmektedir. Bu durumda, meslek mensuplarının yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği araştırılabilmekte, meslek mensuplarından iş ilişkisinde bulunmuş oldukları kişilerle ilgili bilgi ve belgeler istenebilmektedir.

Özellikle, MASAK yükümlülükleri kapsamında belgelerin saklanma ve ibraz yükümlülüğünün 8 yıl olarak belirlenmiş olması hususu önemlidir. Bu süre kimlik tespitinde çok daha uzun olabilmektedir. Yukarıda örneğini verdik. Meslek mensubu aklama veya terörün finansmanına hiç bulaşmamış olsa bile, bir müşterisi ile ilgili olarak kendisinde bulunması gerekli bilgi ve belgeler istendiğinde bunu vermemesi durumunda bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası söz konusu olabilecektir. Bunun için biraz zaman ayırıp, aşağıda yer verdiğimiz mevzuat ve özellikle de rehberin incelenmesinde fayda bulunduğu düşünülmektedir.

İlgi duyanlar için bu konuda standart koyucu kuruluş olan FATF’in Tavsiyelerini içeren çalışmasına ilişkin linke de aşağıda yer verdik.

 

 

[1] Söz konusu değişiklik 02.01.2010 tarih ve 27450 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 2. maddesi ile yapılmıştır.

[2] Danıştay 10. Dairesinin 09.06.2010 gün ve E:2010/1636 sayılı Kararı.

[3] Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 14.07.2011 gün ve YD İtiraz No:2010/1043.

[4] Danıştay 10. Dairesinin 21.02.2014 gün ve E.2010/1636 ve K:2014/1040 sayılı Kararı.

 

KONUYA İLİŞKİN TEMEL MEVZUAT VE BAŞVURU KAYNAKLARI İÇİN AŞAĞIDAKİ LİNKLERE TIKLAYINIZ:

5549 SAYILI SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASININ ÖNLENMESİ HAKKINDA KANUN

SUÇ GELİRLERİNİN AKLANMASININ VE TERÖRÜN FİNANSMANININ ÖNLENMESİNE DAİR TEDBİRLER HAKKINDA YÖNETM ELİK

MESLEK MENSUPLARI İÇİN YÜKÜMLÜLÜK REHBERİ

AKLAMA VE TERÖRÜN FİNANSMANI İLE MÜCADELE KONUSUNDA ULUSLARARASI STANDARTLAR- FATF TAVSİYELERİ (INTERNATIONAL STANDARDS ON COMBATING MONEY LAUNDERING AND THE FINANCING OF TERRORISM & PROLIFERATION)

1 reply »

Yorumunuz için teşekkürler. Vergi Dosyası

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s